Zakat Rakyat Malaysia di Luar Negara

Rakyat Malaysia yang bekerja atau menetap di luar negara boleh membayar zakat di negara tempat mereka tinggal atau menghantarnya pulang ke Malaysia, kerana zakat adalah kewajipan ke atas harta yang dimiliki, bukan berdasarkan lokasi seseorang berada. Perkara yang lebih penting ialah menukar semua aset, dalam apa jua mata wang sekalipun, kepada satu mata wang yang konsisten menggunakan kadar tukaran yang hampir dengan tarikh haul zakat sebenar, bukan mencampurkan kadar dari bulan berlainan untuk setiap akaun. Ramai rakyat Malaysia di luar negara menyimpan sebahagian pendapatan di negara tempat kerja dan menyimpan baki di akaun tabungan di Malaysia, dan percampuran ini sering menjadi punca utama kesilapan pengiraan.

Zakat perlu dibayar di mana — negara tempat tinggal atau Malaysia?

Tiada dalil yang mewajibkan zakat dibayar di lokasi tertentu. Pendapat majoriti ulama kontemporari menyatakan bahawa pembayar zakat bebas membayarnya di mana sahaja, sama ada di negara tempat bekerja, di Malaysia, atau di negara ketiga, selagi ia sampai kepada asnaf yang layak. Malah, ramai ulama menggalakkan zakat dihantar ke tempat yang lebih memerlukan, dan bagi kebanyakan rakyat Malaysia yang bekerja di luar negara, keperluan itu selalunya lebih besar di Malaysia sendiri berbanding negara tempat mereka bekerja.

Adakah lebih baik membayar zakat di negara tempat bekerja?

Terdapat juga sebab yang munasabah untuk membayar zakat secara tempatan. Jika anda mengenali asnaf yang benar-benar memerlukan, masjid, atau badan amal yang disahkan di tempat anda bekerja, membayar di sana adalah sepenuhnya sah dan kadangkala lebih praktikal, terutamanya jika anda tidak pasti sama ada wang yang dihantar pulang akan sampai kepada yang berhak. Sesetengah rakyat Malaysia membahagikan zakat mereka, sebahagian dihantar pulang dan sebahagian diberikan secara tempatan. Kedua-dua kaedah adalah sah; pilihan bergantung kepada keadaan dan keyakinan terhadap saluran yang digunakan, bukan hukum yang mewajibkan satu lokasi sahaja.

Tukar semua aset kepada satu mata wang, pada satu tarikh

Di sinilah kebanyakan rakyat Malaysia di luar negara membuat kesilapan. Sesiapa yang mempunyai akaun gaji di negara tempat kerja, akaun simpanan di Malaysia, mungkin sedikit emas, dan kadangkala akaun bersama pasangan, akan berhadapan dengan beberapa mata wang yang masing-masing mempunyai sejarah kadar tukaran berbeza. Kesilapan biasa ialah menukar akaun simpanan Malaysia menggunakan kadar tiga bulan lalu kerana itulah kali terakhir disemak, sementara akaun gaji semasa ditukar menggunakan kadar hari ini. Cara yang betul ialah menetapkan tarikh haul zakat sebenar (biasanya tarikh Hijrah selepas genap setahun harta mencapai nisab), kemudian menukar setiap aset menggunakan kadar tukaran sehampir mungkin dengan tarikh tersebut sahaja. Perbezaan beberapa minggu pada mata wang yang tidak stabil boleh mengubah jumlah akhir secara ketara.

Yuran pemindahan tidak boleh ditolak daripada zakat

Apa jua kos untuk menghantar zakat pulang, sama ada yuran pindahan bank, komisen perkhidmatan pemindahan wang, atau margin tukaran yang tidak menguntungkan, adalah kos peribadi anda untuk melaksanakan kewajipan, bukan sesuatu yang ditolak daripada jumlah zakat itu sendiri. Jika zakat anda dikira RM2,000, penerima mesti menerima nilai penuh RM2,000, dan anda membayar yuran pemindahan secara berasingan daripada poket sendiri, sama seperti mana-mana kewajipan kewangan lain yang perlu diselesaikan sepenuhnya.

Piawaian nisab yang mana perlu digunakan apabila harta merentasi dua negara?

Nisab itu sendiri tidak terikat kepada mana-mana negara; ia berdasarkan nilai pasaran antarabangsa emas (87.48 gram) atau perak (612.36 gram), yang kemudian ditukar kepada mata wang yang anda gunakan untuk pengiraan. Rakyat Malaysia yang mempunyai aset di dua negara perlu menjumlahkan semuanya dahulu dalam satu mata wang, kemudian membandingkan jumlah gabungan itu dengan nisab dalam mata wang yang sama. Tiada nisab berasingan untuk negara tempat tinggal berbanding Malaysia; semua harta yang dimiliki di mana-mana sahaja di dunia digabungkan menjadi satu pengiraan.

Contoh pengiraan: rakyat Malaysia menghantar zakat pulang

Bayangkan seseorang yang bekerja di United Kingdom mempunyai simpanan £3,000, emas bernilai £1,200, dan bersamaan £600 masih tersimpan dalam akaun simpanan di Malaysia. Menukar semuanya kepada Ringgit Malaysia menggunakan kadar hampir tarikh haul: kira-kira RM17,700 (simpanan UK), RM7,080 (emas), dan RM3,540 (simpanan Malaysia), dengan jumlah keseluruhan kira-kira RM28,320. Pada kadar 2.5 peratus, zakat yang wajib dibayar kira-kira RM708. Jika beliau menghantarnya melalui perkhidmatan pemindahan yang mengenakan yuran 2 peratus, yuran itu dibayar secara berasingan daripada poket sendiri, menjadikan jumlah yang keluar sedikit lebih tinggi daripada RM708, manakala penerima tetap menerima nilai penuh RM708 dalam Ringgit.

Amalan komuniti diaspora Malaysia

Dalam banyak komuniti rakyat Malaysia di luar negara, terdapat amalan tidak formal yang kukuh untuk mengumpulkan zakat melalui persatuan komuniti, jawatankuasa masjid, atau rangkaian keluarga yang dipercayai, bagi membiayai keperluan yang lebih besar di Malaysia seperti membantu kos perubatan saudara-mara atau menyara anak yatim dan balu tempatan. Ini bukan kewajipan syarak tetapi respons praktikal terhadap jarak: lebih mudah mempercayai saluran komuniti yang mantap berbanding mengesahkan keperluan secara terus dari beribu-ribu kilometer jauhnya. Jika anda mengambil pendekatan ini, adalah wajar meminta sejenis pengesahan atau resit, terutamanya untuk jumlah yang besar.

Kesilapan biasa yang dilakukan oleh rakyat Malaysia di luar negara

Kesilapan yang paling kerap ialah: terlupa sepenuhnya tentang akaun simpanan di Malaysia kerana ia tidak kelihatan; menukar aset berbeza pada kadar tukaran yang jauh berbeza dari segi masa; menganggap zakat mesti dibayar di negara tempat bekerja semata-mata kerana lebih mudah; dan menganggap yuran pemindahan sebagai sebahagian daripada jumlah zakat berbanding kos berasingan. Satu kesilapan yang kurang biasa tetapi nyata ialah pembayaran berganda, di mana seseorang memberi zakat secara tidak formal melalui keluarga sambil menganggap potongan automatik oleh majikan atau bank (jarang berlaku, tetapi wujud pada sesetengah produk perbankan Islam) turut dikira, tanpa mengesahkan sama ada ia benar-benar berlaku.

Soalan lazim

Sumber: Piawaian Syariah AAOIFI mengenai pengiraan zakat, panduan majlis fatwa kontemporari mengenai pengagihan zakat rentas sempadan, harga spot emas dan perak antarabangsa untuk penilaian nisab.